با خداى خود بواسطهء أعمال صالحه و هر كارى كه شما را به او نزديك كند إظهار دوستى كنيد . اين معنى را فخر رازى از حَسَن نقل مىكند . « 1 » و اين معنى نيز صحيح نيست ؛ زيرا اوّلًا : قُربى به معنى قرابت از نقطهء نظر رحميّت و نَسَب است ، و معلوم است كه كسى با خدا از اين نقطهء نظر قرابت ندارد . و بدون دليل نمىتوان لفظ قُربى را به معنى مطلق قرب و تقرّب استعمال نمود . و ثانياً : مودّت كه در آيه استعمال شده است غير تودّد است . چون مودّت به معنى دوستى و محبّت است و ليكن تودّد يا به معنى طلب نمودن محبّت و جلب كردن محبّت است ، و يا به معنى إظهار دوستى كردن است اگر با لفظ « إلى » استعمال شود . گفته مىشود : تَوَدَّدَهُ : طلَب مودَّتَهُ و اجتَلَبَ وُدَّه ، و گفته مىشود : تَودَّدَ إليه : تَحَبَّبَ إليه و أظهَر مَحبَّته له . البتّه اگر در آيه مباركه ، إلّاالتّودُّد فى القُربى بود براى اين معنى محملى داشت ؛ چون در صورت اوّل معنى چنين مىشود كه : بواسطهء أعمال صالحه كه شما را به خدا نزديك كند ، از او طلب محبّت كنيد . و در صورت دوّم معنى چنين مىشود كه : بواسطهء أعمال صالحه كه شما را به خدا نزديك كند ، با او إظهار دوستى و محبّت كنيد . ولى در آيه مباركه لفظ تودّد نيامده است ، بلكه لفظ مودّت به معنى محبّت آمده است ؛ و در اين صورت معنى ندارد كه گفته شود : بوسيلهء أعمال صالحه خدا را دوست داشته باشيد . و ثالثاً : مادّهء مودّت كاملًا مترادف با محبّت نيست ، بلكه بنا بر آنچه راغب اصفهانى در « المفردات فى غريب القرآن » از بعضى نقل مىكند ، در مودّت إشعار به مراعات حال محبوب و سركشى نمودن و از حال او تفقّد نمودن

--> ( 1 ) - « تفسير فخر رازى » ج 27 ، ص 165